Nëpër hemisferën veriore, dhjetëra struktura misterioze – disa pothuajse 5,000 vjeçare – janë ndërtuar me precizion për të ndjekur diellin që lind dhe perëndon gjatë ditës më të shkurtër të vitit. Çfarë i ka shtyrë njerëzit të krijojnë këto mrekulli të kalibruara nga Dielli?
Solstici i dimrit, zakonisht më 21 ose 22 dhjetor, shënon fundin e një cikli vjetor dhe fillimin e një tjetri. Është dita me më pak dritë diellore në kalendar, dhe pas saj ditët fillojnë të zgjerohen gradualisht deri në solsticin e verës, shkruan BBC, transmeton Katror.info.
Në monumentet e lashta, rëndësia e kësaj dite pasqyrohet qartë. Një shembull është varri Maeshowe në Orkney, i ndërtuar rreth 2800 p.K. Për syrin e pakujdesshëm, duket si një kodër e mbuluar me bar, por brenda fsheh një dhomë të madh me gurë dhe një korridor hyrës 10 metra të gjatë, i orientuar drejt jug-perëndimit. Tre javë rreth solsticit të dimrit, dielli perëndon drejt korridorit, duke ndriçuar varrin me një dritë të artë që simbolizon ringjalljen e natyrës.
Mundesh me e lexu edhe...
Solstici i dimrit ka qenë gjithmonë një moment i rëndësishëm: si ora më e errët e vitit dhe si pikë kthesë drejt gjashtë muajve të dritës më të madhe. Në shoqëritë parakalendere, njohja e lëvizjeve të diellit ndihmonte në parashikimin e migrimeve të kafshëve, të klimës dhe në gjetjen e ushqimeve. Me ardhjen e bujqësisë rreth 9000 p.K., njohja e kohës së stinëve u bë jetike për mbjellje dhe korrje.
Këto praktika nuk humbën edhe me mijëvjeçare. Fjala “Yule”, për shembull, rrjedh nga festivali i lashtë norvegjez i Jól, i bazuar mbi solsticin e dimrit. Traditat e Krishtlindjeve dhe festa të tjera të mes-dimrit, si Saturnalia romake, apo Inti Raymi e Inka-s dhe Dōngzhì në Kinë, ruajnë kujtimin e këtij momenti.
Misteri i monumenteve diellore
Përveç Maeshowe, shumë monumente të tjera neolitiqe janë ndërtuar për të ndjekur diellin gjatë solsticit të dimrit: Stonehenge në Angli, Newgrange në Irlandë, dhe gurët e Callanish në Hebride të Jashtme. Në Francë, La Roche aux Fées në Bretagne është një korridor dolmenik me 41 blloqe guri, disa mbi 40 ton, i ndërtuar rreth 2750 p.K., që përshkruan rrezet e para të diellit të solsticit.
Në shekullin XX dhe XXI, arti modern ka rifilluar këtë lidhje me Diellin. Veprat Land Art si Sun Tunnels (1973-76) nga Nancy Holt në Utah dhe Roden Crater (1979 e tutje) nga James Turrell në Arizona, krijojnë tunelë dhe hapësira që ndjekin lindjen dhe perëndimin e diellit, duke rikrijuar emocionin dhe harmoninë me ritmet e natyrës.
Në Japoni, Obseratori Enoura (2017) nga Hiroshi Sugimoto, orienton strukturat e tij drejt lëvizjeve të diellit, duke e kthyer artin në një “orë të gjallë” që lidhet me ciklet e natyrës dhe vendin e njeriut në univers.
Këto vepra bashkëkohore, ashtu si monumentet neolitiqe, na rikthejnë lidhjen me ritmet natyrore, kalendarin diellor dhe ciklet e jetës. Solstici i dimrit, dita më e shkurtër dhe më e errët e vitit, vazhdon të na kujtojë se pas errësirës gjithmonë vjen drita, shenja e ringjalljes dhe e shpresës së pranverës.
Burimi: BBC
Përktheu dhe përshtati: Katror.info
