Bërthama më e gjatë shkëmbore e nxjerrë ndonjëherë nga nën akullin e trashë të Grenlandës mund të zbulojë se sa shpejt do të shkrihet mburoja e ngrirë e ishullit ndërsa planeti ngrohet.
Analiza paraprake e shkëmbinjve dhe sedimenteve të lidhura me to tregon se, në një moment në rreth tre milionë vitet e fundit, materiali në këtë bërthamë ishte i ekspozuar ndaj ajrit. Kjo do të thotë se akulli mbi të është shkrirë, të paktën përkohësisht.
Hulumtimi gjithashtu i shtohet një numri të vogël, por në rritje të studimeve që përdorin gurin themelor të Grenlandës për të hedhur dritë se sa i paqëndrueshëm ishte akulli mbi të në të kaluarën. Kjo bërthamë është veçanërisht e rëndësishme sepse është materiali i parë i tillë që mblidhet në dekada dhe për shkak se përmban shumë më shumë materiale shkëmbinjsh se sa është mbledhur ndonjëherë nga poshtë shtresës së akullit të Grenlandës.
Mundesh me e lexu edhe...
“Kjo bërthamë përmban shumë informacione rreth ekspozimit të kaluar,” tha Ellie Balter Kennedy, një gjeologe akullnajore në Observatorin e Tokës Lamont-Doherty në Nju Jork, e cila prezantoi gjetjet fillestare nga projekti i shpimit Grindril më 11 dhjetor në Unionin Gjeofizik Amerikan në San Francisko.
Shkrirja e shtresës së akullit të Grenlandës po kontribuon ndjeshëm në rritjen aktuale të nivelit të detit. Shumë studiues janë përpjekur të eksplorojnë të kaluarën dhe të ardhmen e shtresës së akullit duke shpuar në të, në mënyrë që të nxjerrin historinë mjedisore të ruajtur brenda saj. Por shumë pak nga ato projekte kanë depërtuar gjatë gjithë rrugës përmes akullit dhe shkëmbinjve nën të për shkak të sfidave teknike.
Duke përdorur pajisjet më të fundit, projekti Grindril prej 7 milionë dollarësh e bëri këtë këtë vit. Studiuesit shpuan një vrimë në 509 metra në akull në një vend të quajtur Prudhoe Dome dhe nxorrën 7.4 metra sediment dhe shkëmb të ngrirë.
Për të zbuluar nëse akulli mbulonte një vend të caktuar në të kaluarën, studiuesit kërkojnë izotope radioaktive të prodhuara në shkëmb kur ai ekspozohet ndaj ajrit dhe rrezeve kozmike.
Analiza paraprake e ekipit të Grindrill tregon se bërthama – veçanërisht pjesa e sedimentit – përmban nivele të larta të berilium-10, i cili është një nga izotopët kryesorë të përdorur për të studiuar ekspozimin e shkëmbinjve themelor, tha Balter Kennedy.
“Kjo është shumë më tepër se sa ne kemi parë kudo tjetër,” tha Paul Bierman, një gjeoshkencëtar i Universitetit të Vermontit i cili nuk ishte i përfshirë në projekt.
Walter Kennedy thotë se sasia e berilium-10 korrespondon me rreth 40,000 vjet ekspozim ndaj ajrit.
Ky ekspozim mund të ketë qenë një ngjarje e vazhdueshme ose, më shumë gjasa, episode të shumta gjatë disa milion viteve të fundit. Llogaritjet e studiuesve sugjerojnë se nëse zona e Prudhoe Dome ishte vërtet pa akull – për periudha më të shkurtra ose më të gjata – atëherë Grenlanda duhet të jetë shkrirë mjaftueshëm për të kontribuar midis 19-73 cm në rritjen globale të nivelit të detit.
Këto gjetje janë paraprake, pasi sedimenti mund të ishte shqetësuar ose lëvizur në mjedis dhe matjet ende nuk janë konfirmuar, thotë Balter Kennedy.
Por ka sasi më të vogla të berilium-10 në shkëmbin poshtë sedimentit, gjë që do të mbështeste idenë se i tëri ishte i ekspozuar ndaj ajrit.
Disa bërthama shkëmbi dhe sedimentesh që janë nxjerrë nga poshtë shtresës së akullit të Grenlandës përfshijnë pjesën e poshtme të një bërthame nga projekti GISP2, i cili u nxorr nga pjesa qendrore e ishullit në vitin 1993, sipas Nature.com. Kjo bërthamë tregon shenja se vendi ka qenë pa akull disa herë në 2.6 milionë vitet e fundit – afërsisht e njëjta periudhë kohore që tregon bërthama e Kupolës Prudhoe.
Dhe një bërthamë e shpuar në vitin 1966 në Grenlandën veriperëndimore sugjeron se vendi ishte pa verë për një periudhë të panjohur kohe rreth 400,000 vjet më parë. /Katror.info
Përgatiti:
