Kur titujt e mediave mbushen për ngjarjet në Ukrainë, kolapsi ekonomik dhe autoritarizmi në rritje, historitë për gratë dhe se si ato nxisin ndryshimin shpesh qëndrojnë në heshtje.
Megjithatë, gratë janë në vijën e parë të çdo krize dhe konflikti. Në vitin 2022, kanë fituar poste, kanë ndryshuar ligjet dhe kanë bërë përparim të vërtetë në luftën për barazi.
Ndërsa shohim në vitin 2023, ka arsye për shpresë.
Mundesh me e lexu edhe...
- Protestat e Iranit
Që nga vdekja e 22-vjeçares Mahsa Amini në paraburgimin e të ashtuquajturës polici morale e Iranit, e cila zbatoi rregulla të rrepta fetare gratë iraniane dhe aleatët e tyre kanë mbushur në rrugët e Teheranit si dhe zona të mëdha e të vogla për të protestuar kundër shtypjes së grave prej dekadash nga qeveria e tyre.
Protestuesit rrezikojnë arrestimin dhe vdekjen: Të paktën 481 demonstrues janë vrarë deri më tani nga autoritetet iraniane, sipas raporteve nga Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut në Iran.
Përpjekja e grave iraniane për të fituar të drejtat e tyre ka fituar mbështetje të gjerë ndërkombëtare dhe ka nxitur protesta solidariteti në qytete nga Seuli në Toronto. Shumë tifozë iranianë në Kupën e Botës FIFA në Katar madje mbanin tabela me sloganin e lëvizjes: “Gratë, Jeta, Liria”, raporton abcnews.al.
Këtë muaj, prokurori i përgjithshëm i Iranit, Mohammad Javad Montazeri, njoftoi se qeveria kishte shfuqizuar policinë e moralit. Por kjo nuk ndaloi trazirat. Siç argumentoi Sina Toossi në Foreign Policy , “do të ishte gabim të supozohej se lëvizja e qeverisë përfaqëson diçka tjetër përveç një ndryshimi në rritje.”
- Mbështetja e ndryshimeve klimatike
Gratë janë të prekura në mënyrë disproporcionale nga ndryshimet klimatike. Programi i Kombeve të Bashkuara për Mjedisin vlerëson se gratë përbëjnë 80 për qind të atyre që janë zhvendosur nga ndryshimet klimatike.
Vendet pjesëmarrëse në konferencën e OKB-së për ndryshimet klimatike në nëntor, të njohur si COP27, ranë dakord të krijojnë një fond për dëmët dhe humbjet për të mbështetur vendet në zhvillim që janë veçanërisht të prekshme ndaj ndryshimeve klimatike.
- Vala e gjelbër e Amerikës Latine
Këtë vit, një lëvizje bazë e grave që kërkonin autonomi për sa i përket abortit vazhduan marshimin në të gjithë Amerikën Latine. E ashtuquajtura vala e gjelbër filloi në Rosario, Argjentinë, në vitin 2003 me një tubim prej 10,000 grave, të cilat kërkuan të drejtën e tyre për abort, raporton abcnews.al.
Shpejt u përhap në të gjithë vendin dhe arriti kulmin me një protestë masive jashtë Kongresit Kombëtar të Argjentinës në vitin 2019. Në vitin 2020, Argjentina legalizoi abortin deri në javën e 14-të të shtatzënisë.
Vala e gjelbër e Argjentinës nxiti protesta në Meksikë, Ekuador, Kili, Peru dhe Kolumbi. Në Meksikë, Gjykata e Lartë vendosi në vitin 2021 se ndjekja penale për abortin është jokushtetuese, raporton abcnews.al.
Këtë vit, Kolumbia dekriminalizoi abortin deri në 24 javë, Ekuadori legalizoi abortin në rastet e përdhunimeve dhe Quintana Roo i Meksikës u bë shteti i fundit në vend që dekriminalizoi abortin pas vendimit të gjykatës të vitit 2021. Të gjithë këta hapa drejt të drejtave riprodhuese në Amerikën Latine janë dukur më të theksuara kur krahasohen me trajektoren e Shteteve të Bashkuara.
Gjykata e Lartë e SHBA-së në qershor përmbysi precedentin historik të çështjes Roe kundër Ëade, i cili kishte garantuar të drejtën e një gruaje për një abort. Foreign Policy tregoi se si spiralja në rënie e SHBA-së për të drejtat e abortit shkon kundër rrymës globale të liberalizimit dhe Erica Hensley e Projektit Fuller tregoi se si gratë amerikane po luftojnë.
Catherine Osborn e FP-së argumentoi se vala e gjelbër ka qenë më e suksesshme se aktivizmi i SHBA-së për të drejtat e abortit, sepse është fokusuar thelbësisht në kryqëzimin midis çështjeve.
- Gratë fermere të Ukrainës
Edhe kur ushtarët rusë pushtuan kopshtin e saj të mbushur me kajsi, Nadiia Ivanova vazhdoi të merrej me bujqësi.
“Unë kam 45 fusha, të mëdha dhe të vogla, dhe gjeta një raketë ruse në secilën prej tyre,” tha Ivanova Amie Ferris-Rotman.
Ajo është një nga rreth 10,000 gra që drejtojnë ndërmarrje bujqësore në Ukrainë dhe po luftojnë për të vazhduar prodhimin. Ukraina shpesh cilësohet si shporta e bukës së Europës dhe është një furnizues i madh i grurit në Afrikë, Lindjen e Mesme dhe Azi. Pushtimi rus i Ukrainës ka përkeqësuar mungesën globale të ushqimit dhe një krizë urie në Lindjen e Mesme dhe Afrikë që ndikon në mënyrë disproporcionale gratë dhe vajzat.
Ajo u bë aq e rëndë sa OKB-ja ndërhyri gjatë verës për të ndërmjetësuar një marrëveshje me Turqinë për të transportuar drithë në mënyrë të sigurtë nga Ukraina nëpërmjet Detit të Zi.
Megjithatë, gratë fermere të Ukrainës kanë vazhduar strehimin dhe ushqyerjen e ushtarëve ukrainas, si dhe kanë luftuar për të siguruar që prodhimet e tyre të dalin në treg.
Gratë e shohin ushqimin si mundësinë e tyre për të bërë pjesën e tyre gjatë luftës.
- Gratë afgane në luftë kundër talebanëve
Në vitin që kur talebanët rimorën kontrollin e Afganistanit, dy dekada të fitimeve në punësimin dhe arsimimin e grave janë zhdukur. Gazetarët e Projektit Fuller kanë bashkëpunuar me Rukhshana Media, një redaksi afgane e udhëhequr nga gratë, për të dokumentuar realitetet e reja për gratë në Afganistanin e kontrolluar nga talebanët; në ” The Full Story “, ne kemi theksuar gjendjen e vështirë të afganëve queer.
Talibanët kanë urdhëruar gratë të qëndrojnë në shtëpitë e tyre, kanë ndaluar gratë nga shumica e vendeve të punës dhe kanë bërë të detyrueshëm mbajtjen e shamisë për gratë në publik. Gratë gjithashtu nuk mund të udhëtojnë pa një mashkull.
Kufizimet e reja kanë kufizuar aksesin e grave në kujdesin shëndetësor, arsim dhe punë. OKB-ja tha se të ardhurat e humbura nga ndalimi i grave nga fuqia punëtore mund t’i kushtojnë Afganistanit deri në 5 përqind të PBB-së së tij, duke e zhytur vendin në varfëri më të thellë dhe duke përkeqësuar pasigurinë ushqimore.
Pavarësisht këtyre pengesave, disa gra afgane po protestojnë. Këto janë histori të grave që luftojnë për të drejtat, për veten dhe për të tjerët. Por ka ende për të treguar./Katror.info
Shkruar nga Xanthe Scharff, Foreign Policy/Marrë nga ABC News
Përgatiti:
