Në një zbulim magjepsës kozmik, teleskopi me rreze X i sapolançuar i NASA-s ka vënë pamjen e tij mbi mbetjen spektrale të supernovës në formë dore, 16,000 vite drite larg nga Toka. Ky vëzhgim i paprecedentë zgjati 17 ditë mbresëlënëse, duke shënuar kohëzgjatjen më të gjatë që teleskopi i ka kushtuar ndonjëherë një objektivi të vetëm që nga nisja e tij në dhjetor 2021.
Formacioni i frikshëm dhe enigmatik, i cili i ngjan çuditërisht një dore të shtrirë që shtrihet në hapësirën e madhe të gjithësisë, është një gjurmë e një shpërthimi supernova që ndodhi 1700 vjet më parë, i njohur si MSH 15-52. Kjo ngjarje qiellore konsiderohet si një nga supernovat më të reja në galaktikën tonë.
Shpërthimi që krijoi atë model të pazakontë krijoi gjithashtu një yll jashtëzakonisht të dendur dhe të magnetizuar, të quajtur pulsar.
Mundesh me e lexu edhe...
Ndërsa Observatori i NASA-s me rreze X Chandra fillimisht identifikoi MSH 15-52 në vitin 2001, duke kapur një pamje të hershme të konfigurimit të ngjashëm me grushtin, teleskopi i ri hapësinor i NASA-s, Imaging-ray-ray Polarimetry Explorer (IXPE), ka zbuluar detaje edhe më të ndërlikuara afër kësaj dore spektrale, e kompletuar me një shkëlqim të frikshëm vjollcë.
Të dhënat e IXPE na japin hartën e parë të detajuar të ‘dorës’. Grimcat e ngarkuara që lëshojnë rrezet X ndjekin shtigje të caktuara, të cilat nga ana e tyre formojnë mjegullnajën në një mënyrë të ngjashme me atë se si kockat përcaktojnë një dorë të njeriut, shpjegon Roger Romani, autori kryesor i studimit lidhur me zbulimin dhe një shkencëtar në Universitetin Stanford.
Midis aspekteve të ndryshme të spektaklit qiellor, astronomët vunë re një veçori tejet intriguese brenda MSH 15-52 – një rrymë e shkëlqyer rrezesh X që shtrihet nga pulsari në zonën e ‘kyçit’ që ndodhet në bazën e dorës fantazmë.
Të dhënat e fundit të IXPE zbulojnë se polarizimi në fillimin e rrjedhës është relativisht i ulët, ndoshta për shkak të natyrës së turbullt të këtij rajoni, i karakterizuar nga fushat magnetike të ngatërruara që lidhen me krijimin e grimcave me energji të lartë. Megjithatë, ndërsa rryma përparon, linjat e fushës magnetike duket se drejtohen dhe bëhen dukshëm më uniforme, duke rezultuar në një rritje të konsiderueshme të polarizimit, shpjegojnë autorët e studimit.
Rezultatet e studimit sugjerojnë se grimcat përjetojnë një valë energjie brenda rajoneve të turbullta pranë pulsarit, të vendosura në ‘pëllëmbën’ e dorës qiellore, përpara se të rrjedhin drejt zonave ku fusha magnetike shfaq uniformitet përgjatë ‘nyjës’, “gishtit” dhe “gishtit të madh”.
“Ne zbuluam trajektoret historike të materies me energji të lartë dhe grimcave të antimateries në afërsi të pulsarëve. Ky zbulim ofron njohuri të vlefshme se si pulsarët mund të funksionojnë si përshpejtues të grimcave”, përfundon bashkëautori i studimit, Niccolò Di Lalla, gjithashtu i lidhur me Universitetin Stanford. /Katror.info
Përgatiti:
